W poprzednim artykule pominąłem jeden dość istotny wątek. To, że Sanhedryn miałby się zebrać w noc sederową (czyli już 15. Nisan), jest mało prawdopodobne historycznie i z punktu widzenia halachy (prawa żydowskiego) niemal niemożliwe
Wg synoptyków (np. Mk 14:53–65):
- Jezus zostaje aresztowany w nocy po Ostatniej Wieczerzy,
- natychmiast zostaje przyprowadzony przed Sanhedryn (w nocy!),
- następnie zostaje przekazany Piłatowi o poranku (Mk 15:1).
Ale jeśli Ostatnia Wieczerza miała być ucztą paschalną (sederem), to oznacza to, że cały ten proces – aresztowanie, przesłuchanie, sąd i przekazanie – odbywa się w noc Paschy, czyli 15. Nisan.
Tymczasem:
W dzień święta Przaśników oraz inne wielkie święta (Szabat, Yom Kippur) Sanhedryn nie zbierał się i nie orzekał. Nawet procesy kryminalne były wstrzymywane w dni świąteczne. Talmud (mimo że późniejszy) przekazuje następuje zasady prowadzenia postępowań: „Procesy nie powinny się odbywać w nocy” oraz: „Nie wolno skazać nikogo na śmierć w dzień świąteczny lub w przeddzień święta” (por. Sanhedrin 4:1–5)
Tradycyjnie Sanhedryn nie obradował nocą – wyroki śmierci musiały zapaść w dzień, po wcześniejszym rozpatrzeniu. W noc sederową kapłani byli zajęci obsługą świątyni – to był czas największego liturgicznego zaangażowania.
Co to oznacza dla narracji ewangelicznej? Albo Jezus nie został pojmany i osądzony w noc Paschy, tylko wcześniej (co pasuje do wersji Janowej), albo scena sądu nocnego to fikcja literacka – być może oparta na prorockim modelu (Izajasz 53, Ps 22), a nie na rekonstrukcji historycznej.
Opis nocnego procesu przed Sanhedrynem w noc Paschy wskazuje na „kompresję narracyjną” lub symboliczne przetworzenie wydarzeń, które w rzeczywistości musiały mieć miejsce przed 15. Nisan, jeśli miałyby być historycznie możliwe. Jest to kolejna przesłanka za tym, że Janowa chronologia (śmierć w przeddzień Paschy) może być starsza lub bliższa rzeczywistości, a synoptyczna została dostosowana teologicznie, by wieczerza miała charakter sederu.
Sąd Sanhedrynu w noc Paschy – wbrew halasze i liturgii świątynnej – jest wewnętrznie sprzeczny z rzeczywistością religijną Drugiej Świątyni a sama scena może – ponownie – wskazywać na wcześniejszą chronologię i śmierć w przeddzień Paschy.
