Dzisiaj miała się ukazać nowa wersja Synopsy, ale z przyczyn technicznych się nie ukaże. Microsoft 365 postanowił zmienić układ większości tabel. I nie jest to jakiś błąd w moim pliku, bo tak samo Word reaguje na tablice z roku 2025 czy 2024. Przywracanie systemu pomogło na kilka dni, błędy wróciły. I chyba nawet wiem co za tym stoi: wprowadzanie na siłę narzędzi AI do każdego do tej pory normalnego programu.
W każdym razie walczę dalej, a jak na razie udało mi się w pełni przywrócić do życia plik wprowadzenia, który doczekał się dosłownie setek mniejszych lub większych korekt. Wprowadzam na bieżąco poprawki interpunkcyjne, typograficzne i redakcyjne, w tym półpauzy i przecinki w zakresach wersetów, ujednolicenie zapisu odwołań oraz aparatu krytycznego. Praca żmudna, ale efekt końcowy zaczyna wreszcie wyglądać tak, jak powinien.
Przy okazji korekty załącznika na temat „Siedemdziesięciu” zauważyłem kolejną zbieżność z pismami Flawiusza, które wspierają wariant synoptyczny, ale też większościowy „70” (a nie „72”, jakby chciały nowoczesne przekłady) Łk 10,1.
Otóż nie tylko Jezus powołał Dwunastu a następnie Siedemdziesięciu. Zrobił to również Warus: „Zawezwał więc do siebie dwunastu najprzedniejszych Żydów Cezarei i rozkazał im udać się do Ekbatany” i dalej: „Zażądał także wysłania siedemdziesięciu najwybitniejszych mężów w celu usprawiedliwienia się ze stawianego im zarzutu. (…) Zatem mężowie ci ruszyli wraz z dwunastoma posłami w drogę ku Cezarei…”, Józef Flawiusz, Autobiografia (Vita), 11, 55–57.
Mamy więc schemat narracyjny: „dwunastu” (δώδεκα) + „siedemdziesięciu” (ἑβδομήκοντα) wybitnych mężów z Galilei. U Flawiusza zostają oni jednak w większości zabici przez Rzymian.
Motyw ten powraca w 14 sekcji, gdzie innych „siedemdziesięciu” przedstawicieli lokalnej władzy zostaje zatrzymanych przez Flawiusza, stając się jego „przyjaciółmi” i „towarzyszami podróży” (φίλους τε καὶ συνεκδήμους), a faktycznie zakładnikami:
„Pragnąc zaś pod pozorem przyjaźni zatrzymać przy sobie galilejskich przedstawicieli władzy, ogółem jakieś siedemdziesięciu mężów, jakby zakładników poręczających lojalność kraju, uczyniłem ich swoimi przyjaciółmi i towarzyszami podróży”, Józef Flawiusz, Autobiografia (Vita), 14,79.
Flawiusz podróżuje więc w towarzystwie 70 zacnych mężów. Jezus zaczyna swoją podróż od powołania 70 kolejnych uczniów.
Motyw „70” to nie jedyna zbieżność z Flawiuszem i jego Autobiografią. Józef Flawiusz zaczyna działalność „mając lat około trzydziestu” (Περὶ τριακοστὸν γοῦν ἔτος ὑπάρχων; V15 – por. Łk 3,23 ἀρχόμενος ὡσεὶ ἐτῶν τριάκοντα), przebywając w Kanie Galilejskiej (16), następnie wygłasza mowę do miejscowego ludu z krawędzi wysokiego wzniesienia (τριγχοῦ τινος ὑψηλοῦ), niczym w scenie Łk 4,29 gdzie mamy również rzadkie określenie ὀφρύος τοῦ ὄρους, po czym z tego szczytu musi uciekać przed zamachowcami…
A to dopiero początek, bo za chwilę Flawiusz zostanie skonfrontowany z miejscowym „przywódcą buntowników”, niejakim Jezusem (Ἰησοῦν τὸν ἀρχιλῃστὴν. A takich podobnych schematów literackich jest więcej na czele z wyproszeniem (przez Józefa) u Tytusa zdjęcia skazańców z krzyża i otoczenia ich opieką (Vita 75).
To jeden z przykładów, który rozbudowuje potencjalne źródła dla narracji Łukasza. A co z Synopsą? Mam nadzieję, że pomoże instalacja starszej wersji Office’a, bo nie uśmiecha mi się ręczne poprawianie kilkuset bloków materiału.
