Jeden z portali zacytował dzisiaj słowa Oktawiana (zresztą, sam je cytowałem) na temat Heroda, zabrakło jednak nieco szerszego kontekstu:
„Dowiedziawszy się, że pośród małych dzieci, które w Syrii kazał zamordować Herod Wielki, znalazł się też synek Heroda, robiąc aluzję do żydowskiego zwyczaju powstrzymywania się od wieprzowiny, powiedział Oktawian August : – Lepiej być wieprzem Heroda niż jego synem”.
W dokładniejszym tłumaczeniu Tomasza Sapoty:
Kiedy się dowiedział, że wśród chłopców, którzy nie ukończyli drugiego roku życia, zabitych w Syrii z rozkazu Heroda, króla Judejczyków, został zgładzony także królewski syn, rzekł: „Lepiej być wieprzem Heroda niż jego synem” [melius est Herodis porcum esse quam filium; Oktawian August, Dicta 56]
Cytat ten pochodzi z „Saturnalii” Teodozjusza Makrobiusza, rzymskiego pisarza tworzącego na przełomie IV i V w. n.e., cytującego różne ciekawostki posłyszane w serii rozmów między wpływowymi mieszkańcami Rzymu w trakcie święta Saturnaliów.
Słowa Oktawiana wprowadzone zostają w chrześcijańską już otoczke albo przez samego autora, o ile był chrześcijaninem, a raczej nie był, albo przez dalszych kopistów. Jak pisze tłumacz, T. Sapota:
„Fragment ten jest wtrętem chrześcijańskiego kopisty Saturnaliów, który chciał wzmocnić wiarygodność Mateusza. Makrobiusz mógł znać jakiś kalambur Augusta wypowiedziany po grecku, zawierający grę słów ὗς ([hýs] – ‘świnia’) i υἱός ([hyiós] – ‘syn’), a odnoszący się do zwyczaju powstrzymywania się przez Żydów od wieprzowiny, zarazem do okrucieństwa żydowskiego króla Heroda. Chrześcijański kopista dopisał glosę: inter pueros quos in Syria… intra bimatum iussit interfici jako glosę wyjaśniającą znaczenie dowcipu”.
Mamy tu też przykład gry słownej w języku greckim, która pojawia się dopiero po wstecznym tłumaczeniu z łaciny.
I jeszcze a propos „synka Heroda wśród małych dzieci”. Fakty historyczne są następujące:
Herod skazał na śmierć trzech swoich synów, wszyscy byli dorośli, żaden nie był dzieckiem, zostali skazani na podstawie prawdziwych (zemsta za uśmiercenie matki) lub sfałszowanych przez Salome oskarżeń dotyczących spisku.
Zginęli:
- Aleksander (syn Mariamne I) – stracony w 7 r. p.n.e. z rozkazu Heroda, po fałszywych oskarżeniach o spisek. Miał ok. 27-28 lat.
- Arystobul IV (syn Mariamne I) – stracony razem z Aleksandrem w 7 r. p.n.e.. Miał również ok. 27-28 lat.
- Antypater II (najstarszy syn z pierwszego małżeństwa) – stracony w 4 r. p.n.e., kilka dni przed śmiercią Heroda. Miał ok. 40 lat.
Tak więc „rzeź niewiniątek” faktycznie miała miejsce w okolicach śmierci Heroda, ale dotyczyła TRZECH DOROSŁYCH MĘŻCZYZN, na podstawie wydanego wyroku, a nie „jednego synka” czy dzieci w całej Syrii.
Z rąk Heroda zginęli również:
- Arystobul III (szwagier, brat Mariamme I) – utopiony na rozkaz Heroda w 35 r. p.n.e. (był wtedy mianowany arcykapłanem). Miał ok. 18 lat, popularny wśród ludu członek dynastii królewskiej Hasmoneuszy.
- Jan Hirkan II (dziadek Mariamme I): Były arcykapłan i król Judei z dynastii Hasmoneuszy. Po zdobyciu władzy przez Heroda, Hirkan II został zamordowany na jego rozkaz w 30 r. p.n.e.
- Mariamne I (żona, wnuczka Arystobula II, króla Judei) – skazana i stracona rok później w 29 r. p.n.e. na podstawie fałszywych oskarżeń o zdradę (podżeganych przez jej teściową i siostrę Heroda). Miała około 25-30 lat.
- Aleksandra (matka Mariamme I): Po straceniu córki, Mariamme I, Aleksandra próbowała przejąć władzę, wykorzystując chorobę Heroda. Jej działania zostały odkryte, co doprowadziło do jej egzekucji w 27 r. p.n.e.
- Kostobar (mąż Salome, siostry Heroda) – skazany na śmierć ok. 26/25 r. p.n.e. za rzekomy spisek.
Łącznie Herod skazał na śmierć trzech swoich synów, członków dynastii hasmonejskiej: swoją żonę, jej brata, matkę i dziadka oraz szwagra.
Dodajmy, że późniejszy król Herod Agryppa Starszy był synem straconego Arystobula IV, a nie jednego z dalszych synów: Antypasa lub Filipa.
Informacje tu zawarte będą istotne pod kątem kolejnego wpisu nt. fikcyjnej postaci „Lizaniasza II”.
