Czy obecność słów „W IMIĘ OJCA I SYNA I DUCHA ŚWIĘTEGO” (Mt 28:19) w dostępnych manuskryptach niezbicie dowodzi ich oryginalności?

ostatnia aktualizacja: 6-11-2018

Wyrażenie „wieczna kara” (eternal/everlasting punishment) występuje np. w KJV, NAB, NIV, NJB, NLT, NRSV, TEV, Luter (ewige Pein), natomiast w pewnych przekładach czytamy:

 

MATEUSZA 25:46 [1]

 

2018 IRENT (wersja 2.6 z 12-09-2018) Oun J. Kwon wieczne odcięcie [od Życia]
eternal cut-off [from Life]
2016 History of the Promise Bible Handbook. Book 6: The Testimony
– The Life and Times of the Messiah
HOTP Institute wieczna śmierć

eternal death

2015 The Messianic Israel Standard Bible (wyd. 4) Daniel R. Gregg wieczne usunięcie

eternal excision

2015 Ewangelia według Mateusza (wyd. 3) Antoni Ożóg odcięcie wieczne
2015 The Holy Bible: Urim-Thummim Version Dallas E. James Aion-trwające odcięcie

an Age-Lasting cutting-off

2009 The Holy Bible

(również w wyd. 22014 i 32017)

Bruce Armstrong odcięcie wieczne

cut off forever

2014 A Physician’s Paraphrase The New Testament Robert E. Bolton ostateczne wieczne unicestwienie

final eternal annihilation

2014 The New Testament Jonathan P. Mitchell eonowe przycięcie

an eonian pruning

2013 The New Testament: Father’s Life Version David W. Dyer wiekuiste odcięcie

eternally cut off

2012 Nowa Biblia gdańska Władysław Karbowicz wieczne odcięcie
2011 Las Sagradas Escrituras: Versión Reina Valera Restaurada (hiszpański) Yosef Aharoni? odcięcie wieczne

cortamiento eterno

2008 A Non-Ecclesiastical New Testament Frank Daniels wieczne rozstanie

an everlasting severance

2007 Dobra Nowina Królestwa Łaski według apostoła Mateusza Piotr Kotarba-Kaczor kara o nieodwracalnych skutkach
2000 The Nazarene Commentary. 21st Century Version of the Christian Scriptures (t. 1) Mark H. Miller wiecznotrwałe przycięcie

an everlasting pruning

2000 Nový kovenant : z řeckého originálního textu (czeski) Jan Podmolík wieczne odcięcie

věčného odříznutí

1997 Przekład Nowego Świata

New World Translation (wyd. 3, 1984)

zespół anonimowych tłumaczy wieczne odcięcie

everlasting cutting-off

Przypis:

Dosł. ‘odrąbać; przyciąć’.

1991 Nowy Testament Współczesny przekład ? skazani na zagładę
1987 Living Destiny (4 Ewangelie) Marley Cole wiecznotrwałe odcięcie

everlasting cutting-off

1982 New Testament (Judgment Hour Version) (wyd. 2) John L. Abbot kara wiecznej śmierci
the punishment of eternal death
1977 The Word Made Fresh. Volume Three: The New Testament Andrew Edington wiecznotrwała rozłąka

everlasting separation

1958 The New Testament of our Lord and Savior Jesus Anointed James L. Tomanek wiekuiste odcięcie

agelasting cutting-off

1864 The Emphatic Diaglott Benjamin Wilson aion-trwające odcięcie

the aionian cutting-off

1768 A Liberal Translation of the New Testament (t. 1) Edward Harwood wieczna śmierć

eternal death

MATEUSZA 25:46

hebrajska Ewangelia Mateusza z dzieła Szem-Toba

 

2017 Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku Eliezer Wolski w wieczną pogardę
w przygo-towaniu Ewangelia według Mateusza z dzieła Szem Toba

 

Grzegorz Kaszyński na odrazę po czas niezmierzony

Przypis: Hebr. לדראן עולם  le-dera’òn ‘olam. ►Dn 12:2. Sens: poniosą haniebną karę wiecznej śmierci (Prz 10:7). Gr. EM: kólasin aiōnion.

 

Według Liddella i Scotta główne znaczenie rzeczownika kolasis to „zahamowanie wzrostu drzew, zwł. drzew migdałowca”. Ponieważ zahamowanie wzrostu drzew sugeruje odcięcie zbędnych gałęzi, słowo to ― według tego samego źródła ― może się też odnosić do „chłosty” i „korygowania”. Powstaje więc pytanie: Jak tłumacz Biblii powinien oddać to słowo? Oczywiście uprawnionym sposobem tłumaczenia kolasis są terminy „kara” i „odcięcie”. Zbadanie jednak powodów, dla których tłumacze sięgają do różnych rozwiązań, odsłania rolę, jaką odegrała teologia w tłumaczeniu Biblii.

W NT omawiany rzeczownik występuje jeszcze raz w 1Jn 4:18, a korespondentny czasownik ― 2 razy (2Pt 2:9; Dz 4:21). Ponieważ miejsc występowania jest tak mało, więc dla tłumacza stanowią niewielką pomoc. Co może on wziąć pod uwagę, aby podjąć wyważoną decyzję? Może zbadać 5 podstawowych źródeł, by ustalić jak to słowo zostało użyte w:

1) dziełach napisanych klasyczną greką

2) apokryfach i księgach pseudoepigraficznych

3) u Józefa Flawiusza

4) LXX

5) zbadać pierwotne hebrajskie słowa użyte przez Jezusa.

Poza tym, tłumacz musi starannie rozważyć nauki Jezusa i pisarzy NT o przyszłym losie ludzi, którzy nie uzyskają życia wiecznego. Oznacza to, że teologia może mieć tutaj wpływ na ostateczną decyzję przy doborze odpowiednich słów.

Rozważmy najpierw dzieła Flawiusza, gdzie słowo kolasis pojawia się 49 razy. W przekładzie Williama Whistona oddano je „kara” (punishment) i niewnikliwy czytelnik może wyciągnąć stąd wniosek, że ma ono właśnie takie znaczenie. Ale czy można by je w pewnych lub wielu wypadkach przetłumaczyć jako „odcięcie”? Oczywiście. Na przykład o Jeremiaszu czytamy:

Takimi słowy ułagodzili lud i uchronili Jeremiasza od kary (kolasis), na którą go skazano.[2]

Prorok nie był katowany lub torturowany, tylko został wrzucony do dołu, tak iż nie był w stanie prorokować przeciwko władcom. Skoro został odcięty od społeczeństwa, bardziej poprawnym ujęciem tej sytuacji byłoby użycie określenia odcięcie, a nie kara. W innym dziele Flawiusz 2 razy używa kolasis w kontekście śmierci:

Kiedy Tytus przebywał w Cezarei, obchodził z wielką wystawnością dzień urodzin swego brata [Domicjana] i na jego cześć kazał ukarać (kolasis) większość Żydów. Albowiem liczba tych, którzy zginęli w walce ze zwierzętami, w płomieniach i walkach wzajemnych przekroczyła dwa tysiące pięćset. Ale Rzymianom wszystko to mimo najprzeróżniejszych rodzajów śmierci wydało się zbyt małą karą (kolasis).[3]

W tym fragmencie drugie kolasis jest paralelne do słowa „śmierć”[4], co oznacza, że wspomniani Żydzi zostali zabici. Wobec tego zostało użyte w tym samym sensie, co hebrajskie słowo kārat כרת (odciąć), do którego wrócę później. Ofiary zostały po prostu odcięte od życia. W innych miejscach również zostało ono użyte w tym sensie.

Jeśli chodzi o apokryfy i księgi pseudoepigraficzne, to występujące w nich słowo kolasis bywa często tłumaczone jako „kara”. Mamy tu podobną sytuację jak u Flawiusza ― w wielu wypadkach kontekst nie pozwala na tłumaczenie „odcięcie”, ale skoro tradycyjnie tłumaczy się je „kara”, więc takie pojawia się słowo. Musimy również pamiętać, że w tych księgach nie brakuje mitologicznych poglądów, które całkowicie różnią się od poglądów pisarzy biblijnych, dlatego zastosowanie w nich tego słowa nie może nam niczego powiedzieć o sensie, w jakim użył je Mateusz cytując słowa Jezusa. Tak samo jest w wypadku klasycznej greki, a zatem przejdźmy do LXX.

W LXX omawiane słowo pojawia się 7 razy i nigdzie nie sugeruje kary. W Eze 18:30 nie występuje hebrajski ekwiwalent słowa kolasis, ale zostało ono użyte w 5 miejscach jako tłumaczenie mikšol מכשול, którego podstawowe znaczenie to „kamień potknięcia”. A co on sugeruje? Zobaczmy do różnych przekładów tego wersetu w poniższej tabeli.

RÓŻNE PRZEKŁADY EZECHIELA 18:30

Bp „Nawróćcie się i odwróćcie się od wszystkich waszych nieprawości, aby nie były przyczyną waszej winy ”.
BT „Nawróćcie się! Odstąpcie od wszystkich waszych grzechów, aby wam już więcej nie były sposobnością do przewiny”.
Bw „Nawróćcie się i odwróćcie się od wszystkich waszych przestępstw, aby się wam nie stały pobudką do grzechu”.
BWP „Nawróćcie się, porzućcie wszystkie wasze złe uczynki, żeby już nigdy nie były dla was okazją do dalszych upadków”.
EŚP „Nawróćcie się i odstąpcie od wszystkich waszych przestępstw. Niech nie będą one dla was powodem do grzechu”.
NIV „Nawróćcie się! Odwróćcie się od wszystkich waszych wykroczeń, a wtedy grzech was nie powali”.
RSV „Nawróćcie się i odstąpcie od wszystkich waszych przestępstw, aby wasza nikczemność nie doprowadziła was do ruiny”.
TEV „Odwróćcie się od wszelkiego zła, które popełniacie i niech wasz grzech nie zniszczy was”.

 

Tłumacze tych przekładów nie biorą słów mikšol i kolasis w sensie kary lub mąk, lecz w sensie powodu potknięcia, który może doprowadzić ludzi do upadku i zniszczenia. Taki sens jeszcze wyraźniej widać w Jer 6:21. LXX być może bazuje tutaj na innym hebrajskim tekście, bo nie występuje w niej słowo kolasis jako tłumaczenie hebrajskiego mikšol, lecz słowo, które znaczy „słabość”. W tym wersecie rzeczywiste znaczenie mikšol jest wyraźne. W NIV oddano je następująco: „Dlatego tak mówi Pan: ‘Położę przeszkody (mikšol) przed tym ludem. Będą się o nie potykać ojcowie i synowie; bliźni i przyjaciele zginą’”. Rzucają się tu w oczy trzy elementy: (1) położenie przeszkód, (2) ludzie potykają się o nie, (3) ich śmierć.

Według Prawa obowiązującego w Izraelu osoby dopuszczające się poważnych grzechów karano śmiercią. W Wj 30:38 czytamy: „Ktokolwiek sporządzi podobne [kadzidło], żeby je wąchać, ma być odcięty[5] od swego ludu” (Byington). Występujący tu czasownik „odcięty” jest tłumaczeniem hebrajskiego słowa kārat, które w ST pojawia się 290 razy. W 119 miejscach odnosi się ono do „zawarcia przymierza” (dosł. „przecięcia przymierza”), a w 171 miejscach do odcięcia od różnych przedmiotów, włącznie z odcięciem od życia. W LXX użyto 23 różnych słów do tłumaczenia słowa kārat[6] i wszystkie w pewnej mierze mieszczą w sobie główne znaczenie słowa „odciąć”. Co ciekawe, istnieje wyraźny związek pomiędzy hebrajskim słowem kārat a greckimi słowami używanymi do opisu przyszłego losu ludzi bezbożnych oraz z tłumaczeniem tego słowa w LXX.

W LXX słowo kārat w 45% miejsc odnoszących się do odcięcia oddano greckim słowem ‘eksolethre, ale w NT występuje ono tylko w Dz 3:23 w znaczeniu „zostać odciętym od ludu”. W 2Ts 1:9, gdzie jest mowa o losie, jaki spotka niegodziwych ludzi, pojawia się słowo olethron (zagłada). Ponieważ jest to rzeczownik korespondentny z czasownikiem ‘eksolothrei jest najczęściej używanym słowem do tłumaczenia słowa kārat, więc główna myśl słowa kārat (odcięcie) musi leżeć u podstaw wyrażenia, które mamy w 2Ts 1:9. W LXX słowo kārat 13 razy oddano wyrazem apollymi, a w NT użyto je kilka razy w kontekście losu niegodziwych ludzi.[7] W tym samym znaczeniu Jezus użył 1 raz korespondentnego rzeczownika apōleia (zagłada) (Mt 7:13). Podobnie 1 raz użył je Piotr (2Pt 3:7). W ST oprócz słów olethron i apōleia, także hebrajskie słowo kārat najwyraźniej odnosi się do odcięcia od życia jako losu, który dosięgnie bezbożnych ludzi. Nawet w przypowieści Jezusa zanotowanej w Mt 13:34-43 przewija się podstawowa idea słowa kārat. Synowie królestwa są przyrównani do wybornego nasienia, a synowie niegodziwca do chwastów. W końcu chwasty zostają spalone w ogniu,[8] co oznacza ich zniszczenie (odcięcie od jakiejkolwiek egzystencji). Użyte w Mt 13:40 greckie słowo katakaiō znaczy „spalić” (lub: „spalić doszczętnie”) i zostało użyte w LXX jako tłumaczenie słowa kārat.[9]

Jezus wypowiedział słowa zawarte w Mt 25:46 prawdopodobnie po hebrajsku. Zapewne użył formy czasownika kārat, które zostało oddane słowem kolasis. Jest to możliwe, bo myśl drzemiąca w słowie kārat (odcięcie) ma ścisły związek z karą, która według ST i NT dosięgnie bezbożnych. Ponadto, w słowach Jezusa skontrastowano je z życiem i istnieniem, i poza kārat nie znam żadnego innego hebrajskiego słowa, które mogłoby lepiej wyrazić przeciwieństwo życia i istnienia. Powinniśmy również pamiętać, że główne znaczenie kolasis dobrze pokrywa się z głównym znaczeniem kārat, przy czym główne znaczenie kolasis ma związek z odcinaniem gałęzi drzew, natomiast główne znaczenie kārat ma związek z odcięciem od różnych przedmiotów, włącznie z gałęziami i innymi drewnianymi przedmiotami.[10] To prawda, że w LXX słowo kolasis w 7 miejscach nie jest tłumaczeniem kārat. Ale jak wykazano powyżej, kolasis odnosi się do przyczyny potknięcia, która pociąga za sobą odcięcie ludzi od życia. Dlatego kolasis i kārat mają podobne główne znaczenie i mogą odnosić się do tych samych rzeczy. Z tej właśnie przyczyny Mateusz mógł wybrać to słowo w 25:46.

Jak więc można w najlepszy sposób oddać kolasis w języku docelowym? Odpowiedź musi się opierać na danych leksykalnych i kontekstualnych. Należy też starannie przeanalizować kontekst i czego uczy Biblia o przyszłym losie, jaki spotka niegodziwych ludzi. Jeżeli spojrzymy na dane leksykalne ze statystycznego punktu widzenia, to zauważymy, że w starożytnych pismach kolasis odnosi się przeważnie do kary (choć nie związanej z cierpieniem lub męką). Argumenty ze statystyki mogą być jednak złudne, bo pozabiblijna literatura, w której występuje to słowo, jest przesiąknięta mitologią i na podstawie oświadczeń o charakterze mitologicznym nie da się ustalić znaczenia tego słowa pod kątem przyszłego losu ludzi bezbożnych. Podsumowując: kolasis od strony leksykalnej może odnosić się do kary, a także do odcięcia lub powstrzymywania czegoś.[11]

W NT 2 razy pojawia się forma czasownika kolazō i 2 razy rzeczownik kolasis. W Dz 4:21 kontekst sugeruje, że ten czasownik odnosi się do kary, dlatego w tym wersecie na ogół widnieje słowo „kara”, ale nie da się tutaj wykluczyć mocniejszego znaczenia ― „odcięcia”, czyli „zabicia”. Co do 1Jn 4:18, kontekst nie pomaga nam w dokładnym uchwyceniu sensu słowa kolasis. W Przekładzie Nowego Świata (PNŚ) występuje tu słowo „powściągać”, a w przypisie dodano: „Lub ‘hamuje; koryguje; sprowadza karę’. Dosł. ‘obcina’”[12]. W przypadku 2Pt 2:9 kontekst również o niczym nie przesądza, dlatego w PNŚ oddano ten czasownik „zostali wytraceni”, a w przypisie dodano: „Lub ‘zostali powstrzymani’”. Ostatnim miejscem, gdzie pojawia się ten rzeczownik, jest Mt 25:46, ale kontekst (w. 31-46) nie mówi nam wyraźnie do czego odnosi się kolasis, oprócz tego, że skontrastowane jest z życiem.

Tłumacze Biblii stoją w obliczu dwóch opcji przekładu: albo użyć słowo „kara” albo „odcięcie”[13]. Od strony leksykalnej obie są uprawnione. Powinnością tłumaczy nie tylko jest znalezienie słowa w języku docelowym, które z leksykalnego punktu widzenia będzie poprawne, ale muszą też rozważyć, jakie sygnały wysyła dane słowo do czytelników i jakie wywołuje u nich skojarzenia. Innymi słowy, tłumacze muszą rozważyć teologiczne konsekwencje dokonanego przez siebie przekładu. To prawda, że skazanie na śmierć należy określić karą, ale jestem przekonany, że niewielu ludzi (o ile ktoś w ogóle) użyłoby określenia „wieczna kara” mając na myśli skazanie na śmierć. Oznacza to, że naturalne skojarzenia współczesnych czytelników Biblii czytających o ludziach, którzy „odejdą na wieczną karę” (Popowski) będą takie, że wspomniane tam osoby będą dalej żyć po śmierci, a ich kara nigdy się nie skończy[14].

Aby podlegać wiecznej karze, dana osoba musiałaby żyć wiecznie. Grecki pogląd, że wszyscy ludzie mają duszę nieśmiertelną, a zatem wrodzone, bezkresne życie, nie występuje ani w ST ani w NT. Jak czytamy w Rz 6:23, bezkresne życie jest darem, który daje Bóg przez Jezusa Chrystusa. Nie wszyscy ludzie otrzymają ten dar, a zatem nie mogą podlegać wiecznej karze, bo utracą życie. Warto też podkreślić, że Jezus mówił o dwóch przeciwnych losach. „Śmierć” jest przeciwieństwem „życia”, czego nie można jednak powiedzieć o „karze”. Oznacza to, że wyrażenie „wieczna kara” w rzeczywistości wprowadza elementy mitologiczne do tekstu NT. Nawet jeśli taki zwrot jest dopuszczalny na gruncie leksykalnym, to na gruncie teologicznym jest wykluczony i należy go unikać.

Co do rozwiązania, które mamy w PNŚ, jest ono dużo bardziej neutralne z perspektywy teologicznej. Stwierdzenie, że niektórzy „odejdą w wieczne odcięcie” jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że odcięci od życia zginą. Większości ludzi prawdopodobnie nasunie się skojarzenie, że ludzie ci przestaną żyć, ale może też ono skłaniać do neutralnej interpretacji, mianowicie, że ci ludzie zostaną odcięci od życia w tym świecie, natomiast to, czy oni żyją po śmierci w innym świecie, tego tekst nie podaje. A zatem stwierdzam, że sposób oddania tekstu Mateusza 25:46 w większości współczesnych przekładów jest tendencyjny, czego nie można powiedzieć o rozwiązaniu, które zastosowali tłumacze PNŚ i w kilkunastu innych przekładach.

 

PRZEKŁADY:

 

polskie:

2015

Ewangelia według Mateusza – świecki przekład filologiczny z języka greckiego i hebrajskiego (wyd. 3), Antoni Ożóg, Sandomierz: Armoryka.

2012

Nowa Biblia gdańska, Władysław Karbowicz, Śląskie Towarzystwo Biblijne, Katowice: Szaron, http://www.biblest.com.pl/stb/stb.html.

2007

Dobra Nowina Królestwa Łaski według apostoła Mateusza (html), Piotr Kotarba-Kaczor wyd. uaktualnione, http://ruch-adwentu.dekalog.pl/control.php?&topgroupname=bratki& groupname=latwydost.

obcojęzyczne:

2018

An Invitation to Reading in English N.T. [The Renewed Covenant in the Meshiah] (pdf), Oun Jon Kwon, Ahnrojah Books, Korea, wersja z 12-09-2018, http://tiny.cc/bostonreaders.

2016

History of the Promise Bible Handbook. Book 6: The Testimony – The Life and Times of the Messiah, HOTP Institute, https://books.google.pl/books?id=aSo-DQAAQBAJ.

2015

The Holy Bible: Urim-Thummim Version, Dallas E. James, April 2015.

2015

The Messianic Israel Standard Bible, Daniel Gregg, http://www.torahtimes.org/misb-index.html. We wcześniejszych wydaniach: “an enduring penalty” (wyd. 1: 2011).

2014

The New Testament: God’s Message of Goodness, Ease and Well-Being Which Brings God’s Gifts of His Spirit, His Life, His Grace, His Power, His Fairness, His Peace and His Love – An Expanded and Amplified Translation Containing Multiple Renderings, Alternate Definitions of Greek Words, Contrasting Manuscript Readings, And Occasional Notes and Comments, Jonathan P. Mitchell, http://jonathanmitchellnewtestament.com/app/download/7116229887/Jonathan+Mitchell+New+Testament+2014.pdf.

2014

A Physician’s Paraphrase The New Testament, Robert Earl Bolton, TEACH Services, Inc., https://books.google.pl/books?id=xUa7BwAAQBAJ.

2013

The New Testament: Father’s Life Version, David W. Dyer, “A Grain of Wheat” Ministries, http://www.agrainofwheat.com/NewTestamentPDF.html.

2011

Las Sagradas Escrituras: Versión Reina Valera Restaurada, wyd. 2 zrew., Yosef Aharoni?, Puerto Rico, https://www.dropbox.com/s/n8jtok3qa9ga2qg/reinavalerarestaurada_2011.pdf.

2009

The Holy Bible, Bruce Armstrong, Central Highlands Church of God, Australia, http://www.chcpublications.net/Holy_Bible_CHCP.pdf. Armstrong w wyd. z kwietnia 2018 odszedł od przekładu z greki na rzecz syryjskiej Peszitty. Nie oznacza to, że uważa podany przekład z greki w wyd. 1-3 za błędny.

2008

A Non-Ecclesiastical New Testament being a translation into English of Greek writings dating from the First and Second Centuries of the Common Era (pdf), Frank Daniels, http://www.friktech.com/rel/net.pdf.

2007

The Nazarene Commentary. 21st Century Version of the Christian Scriptures, Volume 1: Nazarene Teachings Matthew-Acts, Mark H. Miller, https://books.google.pl/books?id=z_Oex3IDPSYC  (wydanie papierowe)

http://www.nazarene-friends.org/get/getnc2000.php (wersja PDF z 2000 r.).

2000

Nový kovenant : z řeckého originálního textu (czeski), Jan Podmolík, John Podmolik Ministries, http://www.obohu.cz/bible/index.php?styl=NK&kap=25&k=Mt.

1999

21st. Century New Testament: The Literal/Free Dual Translation, Vivian Capel, Bristol: Insight Press, https://archive.org/stream/TheNewTestamentForEnglishReadersAlfordH.rOpts/NewTestament 21stCentury 1989.

1987

Living Destiny: The Man from Matthew Mark Luke John, Marley Cole, wyd. 2, Proguides Publishers, TN: Knoxville, USA.

1982

New Testament (Judgment Hour Version), John L. Abbott, wyd. 2, Steward Printing, Sydney, Australia, https://archive.org/stream/TheNewTestamentForEnglishReadersAlfordH.rOpts/NewTestament%20AbbottJL%202nd1982.

1977

The Word Made Fresh. Volume Three: The New Testament, Andrew Edington, John Knox Press, Atlanta, USA, https://archive.org/stream/TheNewTestamentForEnglishReadersAlfordH.rOpts/NewTestament%20EdingtonA%201988-opt.

1958

The New Testament of our Lord and Savior Jesus Anointed, James L. Tomanek, Arrowhead Press, Pocatello, USA, https://archive.org/stream/TheNewTestamentForEnglishReadersAlfordH.rOpts/NewTestament TomanekJL 1958-opt.

1870

The Emphatic Diaglott, Benjamin Wilson, New York: Fowler & Wells Co. Publishers, https://archive.org/details/emphaticdiaglott00wils.

1768

A Liberal Translation of the New Testament (t. 1), Edward Harwood, London: T. Becket & P. A. Hondt, https://archive.org/details/liberaltranslati01harw.

Zob.

New Testament. The Divine Feminine Version, M. Mattison?, The Christian Godde Project, 2014, https://godde.files.wordpress.com/2014/11/dfv-final-w-bookmarks.pdf.

The Clear Word: An Expanded Paraphrase, Jack J. Blanco, Hagerstown, USA, 2006, https://books.google.pl/books?id=_j508JFJQVUC.

PRZYPISY:

[1] Inne polskie przekłady: „mękę wieczną” (Bb, Bp, Szczepański, Wujek), „męki wieczne” (Bg, UBg, Szmyd), „wieczną mękę” (Czekalski, EŚP, Kowalski, KUL), „do wiecznej udręki” (Brandstaetter), „kaźń wieczną” (Bw), „cierpieć karę wieczną” (Dąbrowski), „wieczną karę” (BT-5, EIB, Popowski, Świderkówna), „karę wieczną” (GPNT-int, Goetze), „karanie wieczne” (Smalc), „ukaranie eonowe” (Łuczkiewicz), „wieczne potępienie” (Romaniuk, Słowo Życia-NT).

[2] Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, ks. X, vi, 2 [93], treść w nawiasach dodana.

[3] Józef Flawiusz, Wojna żydowska, ks. VII, iii, 1 [37, 38], s. 394 (podaję nieznacznie skorygowane tłumaczenie Radożyckiego).

[4] W angielskim przekładzie Williama Whistona występuje tutaj słowo „zgładzić” (destroying) (http://tinyurl.com/2bs4hvy).

[5] ST-int-1: „wyciętyzostanie” (tłum. Anna Kuśmirek). Słowo „odcięty” występuje też np. w ASV, Darby, KJV, Leeser, Rotherham, Young. W polskiej wersji PNŚ: „zostanie zgładzony”. Hebrajski zwrot wenikrat niektórzy tłumacze rozumieją jako „wykluczenie” z ludu izraelskiego (Bp, EŚP, KUL), ale takie znaczenie jest mało prawdopodobne (por. Wj 31:14). W LXX widnieje słowo apoleitai, które znaczy „zgładzony”.

[6] Oto lista tych 23 słów: 77 razy eksolothreuō (wytępić, wykorzenić | exterminate, extirpate), 13 razy koptō (ściąć | cut down), 13 razy apóllymi (zgładzić, stracić | destroy, lose), 13 razy afairéō (zabrać | take away), 10 razy eksaíro (podnieść, usunąć | lift up, remove), 7 razy ekkóptō (odciąć | cut off), 3 razy ektribō (zniszczyć | destroy), 2 razy afístēmi (pozostawić, opuścić | remove, leave) i afanízō (ukryć | hide, destroy) i 1 raz: ekleípō (opuścić | fail, desert), syntríbō (pokruszyć, złamać | crush, break), peritémnō (obrzezać | circumcise), eksollymi (doszczętnie zniszczyć | destroy completely), katakaiō (spalić się zupełnie, strawić | burn up, consume), eksanaliskō (strawić, zniszczyć | consume, destroy), olethreuō (zniszczyć | destroy), katakóptō (pociąć na kawałki | cut to pieces), apokóptō (odciąć | cut down), kataskáptō (zdemolować, zniszczyć | dig down, destroy), ekdýō (pozbawić kogoś życia, zniszczyć | strip one’s life), týptō (uderzać, tłuc | strike, beat). Termin kerūt (forma kārat) oddano też za pomocą 2 rzeczowników ― thladías (eunuch) i ektomias (kastrat). Angielski przekład tych słów pochodzi od lingwisty emer. prof. Rolfa Furuli.

[7] Słowo to występuje np. w zwrocie „zgładzić (apollésai, forma apollymi) duszę i ciało w Gehennie” (Mt 10:28).

[8] O chwastach w Mt 13:42 czytamy: „i wrzucą ich do ognistego pieca. Tam będą płakać i zgrzytać zębami”. Ponieważ chwasty zostaną wrzucone do ognistego pieca na spopielenie, więc płacz i zgrzytanie zębami musi nastąpić przed zniszczeniem ludzi wyobrażających chwasty.

[9] W hebrajskim tekście Wj 34:13 czytamy: „Ale ich ołtarze macie zburzyć [tittōṣun, forma słowa nāta, czyli „zniszczyć; rozwalić”], a ich święte słupy macie potrzaskać [tešabbērun, forma słowa šābar, czyli „skruszyć; potłuc”] oraz ich święte pale macie pościnać [tikrōtun, forma słowa kārat, czyli „ściąć”].” W NETS (angielski przekład LXX) drugą część wersetu oddano: „a posągi ich bogów macie wrzucić do ognia, aby spłonęły (katakaiō)”.

[10] Kārat użyto w kontekście odcięcia drewnianych przedmiotów np. w Lb 13:23, Sdz 6:26, Hi 14:7 i Jer 6:6.

[11] Fakt, że pewne słowa mogą odnosić się do różnych rzeczy, to nic nadzwyczajnego. Tak samo jest z innymi słowami, które odnoszą się do przyszłego losu ludzi bezbożnych. Na przykład olethros może odnosić się zarówno do „destrukcyjnej wypowiedzi”, jak i do „pustkowia”, a apōleia może odnosić się zarówno do „zniszczenia”, jak i do „opuszczenia” czegoś.

[12] GPNT-int występuje tu słowo „udręka” („bo strach udrękę ma”).

[13] Co do znaczenia kolasis, prof. E. Earlie Ellis podaje: „(kara, odcięcie): Mt. 25:46” (Appendix: „New Testament Teaching on Hell” w: Kent E. Brower i Mark W. Elliott (wyd.), ‘The reader must understand’: Eschatology in Bible and Theology, Apollos, Leicester 1997, s. 218). Horace L. Hastings i David A. Dean zaś napisali: „Ono nie oznacza mąk. Nasz Zbawiciel nie mówi więc, że oni pójdą na wieczną mękę, tylko na wieczną lub wiecznotrwałą karę, czyli odcięcie” (After the Verdict, Himes Publishing, 1982, s. 41, kursywa w oryginale).

[14] „Nie ma żadnej wskazówki co do długości trwania tej kary. Metafora „ognia wiecznego”, błędnie tłumaczona w wersecie 41 na ogień wiecznotrwały, oznacza, że możemy słusznie zakładać, iż wskazuje na ostateczną zagładę” (R. V. G. Tasker, The Tyndale New Testament Commentary: The Gospel According to St. Matthew, William B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids 1963, s. 240).