Krótki logion Mateusza 28:19,20 w hebrajskiej Ewangelii Mateusza z dzieła Szem-Toba
Spór wokół właściwej lokalizacji przecinka w Łukasza 23:43 cz. II

Pobierz pełną wersję artykułu w PDF z 18-02-2018

W wielu Bibliach ilustrowanych, literaturze religijnej, filmach, malarstwie i architekturze przedstawia się Jezusa niosącego krzyż (dwie skrzyżowane belki) na Golgotę. Tymczasem kierując się logiką i zdrowym rozsądkiem, a nie jakąkolwiek antychrześcijańską ideologią, jest wysoce wątpliwe, czy Jezus (lub Szymon) mógłby przenieść DWIE belki ważące przypuszczalnie ok. 100 kg z pretorium do oddalonej ok. 500 m Golgoty[1]. Aby ominąć ten problem i bronić koncept krzyża niektórzy tłumacze Biblii[2] i wielu komentatorów biblijnych[3] obstaje przy przekonaniu, że Jezus niósł jedynie patibulum ― belkę poprzeczną, którą na miejscu egzekucji dokooptowano do wbitego tam w ziemię pionowego słupa/pala.[4] Jeśli istotnie tak było, to już z samej tylko tej okoliczności wypływa logiczny wniosek, że w NT greckie słowo σταυρός przynajmniej w Mt 27:32 i tekstach paralelnych odnosi się do jednej belki, nie zaś wyłącznie do krzyża.

Semantykę NT-owego słowa σταυρός wnikliwie badał szwedzki konserwatywny pastor Gunnar Samuelsson. W swej pracy doktorskiej pt. „Krzyżowanie w starożytności ― studium tła nowotestamentowej terminologii dotyczącej ukrzyżowania” (Uniwersytet Goteborski, maj 2010, stron: 413), która ma charakter czysto filologiczny, nie teologiczny, doszedł do następujących wniosków:

Σταυρός to pewien drewniany słup. (…) Kiedy używa się tego słowa w kontekście powieszenia ciała ludzkiego, wydaje się to być tylko zwykły drewniany słup służący do bliżej nieokreślonego sposobu zawieszenia. (…) Nowy Testament nie odbiega od dwuznaczności terminologicznej. Uderzającą cechą opisów śmierci Jezusa jest oględność. Ich głównym celem jest użycie ogólnej, nieprecyzyjnej terminologii. Niemal każdy słownik i leksykon nosi piętno nadinterpretacji, a chyba nawet czystej fantazji, jeśli łączy terminy nowotestamentowe z ukrzyżowaniem, włącznie z naukowymi opisami tego, co stało się na Kalwarii. Spora część wiedzy o ukrzyżowaniu w ogóle, a zwłaszcza o egzekucji Jezusa, nie ma żadnego poparcia w tekstach źródłowych.[5]

Tłumacz Biblii dr Daniel W. Merrick (Sacred Name Bible) jest pastorem w wyznaniu Congregation Yahshua Messiah Gathering, znawcą ikonografii i prezenterem radiowym. W swym opracowaniu „Did He Die On a Cross?” (Czy On umarł na krzyżu?) o semantyce słowa σταυρός napisał:

STAUROS – to słowo oznacza zwykły, pionowy pal, lub słup. Później[6] zaczęto je również odnosić do pala egzekucyjnego mającego poprzeczkę.

Ponieważ obecnie wielu chrześcijan dostrzega takie zrozumienie tylko wśród Świadków Jehowy, zalicza je do kultycznego przekonania. Takie osoby nie podjęły żadnych badań i podtrzymują jedynie PAPIESKI dekret, że był to krzyż, sięgający czasów Konstantyna i jego wizji PHI RO (px symbol boga Słońca, który występował w pogańskim wielbieniu Apolla).[7]

Niemiecki leksykograf i tłumacz Biblii dr Adolf E. Knoch (The Sacred Scriptures: The Concordant Version) podał następującą definicję znaczenia σταυρός:

CT AY POC  st au r os’ 2m

STAĆ-,  pionowy pal lub słup, bez jakiejkolwiek poprzeczki, obecnie, popularnie, krzyż.[8]

 

Tłumacz Biblii dr Andrew G. Roth (Aramaic English New Testament) w sprawie znaczenia σταυρός wyraził następujący pogląd:

Z biblijnej perspektywy greckie słowo „stauros” odnosi się do pionowego pala.[9]

Dr Iza Elżbieta Smolińska (Uniwersytet Łódzki) zauważyła, że

autorzy Ewangelii, w odniesieniu do krzyża Chrystusowego, i to zarówno narzędzia śmierci, jak i zbawczego dzieła Odkupiciela, używają terminu stauros, a więc wskazującego na pal wbijany pionowo w ziemię.[10]

Australijski pastor Joseph Palmer napisał:

Uważam, że mam rację sądząc, że słowo σταυρός niezupełnie oznacza to, co my rozumiemy jako „krzyż”. Właściwie niektórzy zakwestionowali to, czy σταυρός, na którym był stracony Jezus, był czymś więcej niż pionową belką lub kłodą drewna (an upright beam or log of wood) wbitą w ziemię.[11]

Zdaniem Bernarda H. Dixona, autora książki The Image of Cross (Wizerunek krzyża):

Właściwie prawdą jest, że nie ma nawet najskromniejszego dowodu (there is not the shlightest proof whathever) na to, iż nasz błogosławiony Pan i Zbawiciel cierpiał na krzyżu złożonym z dwóch skrzyżowanych względem siebie belek, gdyż termin Stauros – pionowo wbity słup, pal oraz Ksylon – belka, kawał drewna, to jedyne słowa użyte w Greckim Testamencie, a przestępców często krzyżowano do prostego słupa z rękoma przybitymi nad głową.[12]

Thomas J. Thorburn zauważa, że nawet „szkoła mityczna generalnie mocno obstaje przy fakcie, że σταυρός znaczy zwykły pal, a nie krzyż!”.[13] Jeden z jej przedstawicieli, Herbert Cutner, oświadczył:

Nie ma najmniejszego dowodu (a scrap of evidence) na to, że σταυρός kiedykolwiek miał kształt krzyża czy też T-kształt.[14]

Pomijając liczne bezpodstawne lub dogmatyczne opinie, nie ma świadectwa materialnego z I wieku, które niezbicie dokumentuje związek Jezusa z krzyżem lub styczność pierwszych chrześcijan z krzyżem (zob. Tørisen–Mattsson 2004).[15] Prof. teologii Johann P. Lange (Uniwersytet w Bonn), będący zwolennikiem poglądu, że Jezus umarł na krzyżu poprzecznym (crux immissa), przyznał:

Według tradycji taka była forma [] krzyża Zbawiciela (…). Nie ma na to dowodów (…).[16]

Metodystyczny historyk, bp John F. Hurst (Martin Mission Institute w Bremen /Niemcy/, Drew Theological Seminary w Madison /New Jersey, USA/) zauważył:

[Pierwsi chrześcijanie] nie używali ani krucyfiksu, ani żadnej materialnej podobizny krzyża.[17]

Racjonalne wyjaśnienie dla takiej sytuacji przedstawia A. A. Schacher, autor hasła „Ukrzyżowanie (w sztuce)” w New Catholic Encyclopedia (wyd. 2, t. 4, Washington 2003, s. 391):

W symbolice sztuki wczesnochrześcijańskiej nie spotykamy wyobrażenia zbawczej śmierci Chrystusa na Golgocie. Pierwsi chrześcijanie, pozostający pod wpływem starotestamentowego zakazu sporządzania rzeźb, nie byli skłonni przedstawiać w jakiejkolwiek formie nawet narzędzia Męki Pańskiej.

Brak wizerunków u pierwszych chrześcijan sprawiał, że byli posądzani o ateizm.

„Zdaniem Celsusa, chrystianizm jest powrotem do pierwotnego ateizmu ludów dzikich, które nie znają jeszcze ani ołtarzy, ani świątyń, ani wizerunków bóstw”.[18]

A dzieło Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge podaje: „Wczesny kościół nie miał nic przeciw sztuce, ale nie posiadał podobizn Chrystusa”.

Wielu czytelników Biblii sądzi, że pewne teksty NT-owe pokazują, że pierwsi chrześcijanie szczycili się znakiem krzyża, np. Gal 6:12: „Co do mnie, to nie daj Boże, bym się miał chlubić z czego innego, jak tylko z krzyża Pana naszego, Jezusa Chrystusa” (Biblia Tysiąclecia, wyd. 5). Bibliści Eugene A. Nida i Charles E. Taber odrzucają taką popularną interpretację jako błędną. Oto ich wypowiedź:

Podobnie kiedy Paweł używa wyrażenia „chlubić się w krzyżu naszego Pana Jezusa Chrystusa” nie chce przez to powiedzieć, że pokłada ufność w krzyżu jako pewnym przedmiocie, lecz w wydarzeniu – Przebłaganiu – którego krzyż jest symbolem (The Theory and Practice of Translation, wyd. 4, E. J. Brill, Leiden-Boston 2003, s. 89,  https://books.google.pl/books?id=JtSeXat1wxQC 5-09-2017).

ASPEKT ETYMOLOGICZNY. Co do rdzenia słowotwórczego, greckie słowo σταυρός wywodzi się od czasownika ἵστημι (istēmi), które znaczy „stać”, a nie na przykład „skrzyżować”, „przecinać się wzajemnie”. Niemiecki lingwista August Fick podaje:

stauro = europ. staura stojak (Stütze).

σταῢρο-ς m. pal, stojak (Pfahl, Stütze). +  łac. stauro- in re-staur-âre, in-staur-âre.[19]

Co ciekawe, pierwotne i generyczne znaczenie słowa σταυρός zachowało się w języku norweskim. Prof. Pierre Chantraine z Uniwersytetu Paryskiego w swym słowniku etymologii języka greckiego pod hasłem σταυρός napisał:

Etym.: Słowo to ściśle odpowiada norweskiemu słowu staurr « słup ».[20]

I jest tak w dalszym ciągu we współczesnym języku norweskim:

Słowu staurr ściśle odpowiada gr. stauros ‘pal’.[21]

Podobną sytuację mamy w sanskrycie ze słowem stâvora i w języku gockim ze słowem stiurjan, które znaczy „coś pionowo stojącego”.[22] Zatem pierwotna indoeuropejska baza znaczeniowa słowa σταυρός była stabilna i istniała przez długi okres czasu, a nawet przeniknęła do innych języków.

Warto odnotować mało znany fakt, że istnieje co najmniej 189 przekładów NT w 24 językach, w których zupełnie (63) lub częściowo (125) nie występuje termin „krzyż”, przy czym 19 z nich to przekłady katolickie.

ZUPEŁNIE I CZĘŚCIOWO BEZKRZYŻOWE PRZEKŁADY NT

1500-99 1600-99 1700-99 1800-99 1900-99 od 2000
6 1 5 24 37 116

afrykanerski

angielski

anglo-saski

bohairycki (płn. dialekt kopt.)

bullom

duński

efik

gotycki

hebrajski [23]

hiszpański

holenderski

kataloński

khosa

luba-kalebwe

łaciński

niemiecki

norweski

polski

portugalski

songe

szwedzki

usambara

włoski

zuluski

Jak widać, dożyliśmy czasów, w których era niepodzielnego królowania „krzyża” w NT zaczęła powoli topnieć. Jest to godna uwagi tendencja w translatologii biblijnej, którą wsparli następujący tłumacze[24]:

  • KATOLICCY (19):

A. F. Mendiola (hiszpański)2009-wyd.15, L. A. Schökel (hiszpański)2008, B. Hurault2002[25], La Bible de Jérusalem (francuski)2000-wyd.5?, E. M. Nieto (hiszpański)1988, J. Mateos (hiszpański)1975, Einheitsübersetzung der Heiligen Schrift: Das Neue Testament1972-wyd.1[26], J. M. Bruguera – R. M. Díaz (kataloński)1970, J. Leal1962, J. L. Lilly1954, P. Schindler (duński)1953, J. M. Bover – F. C. Burgos (hiszpański)1947, R. A. Knox1946, E. N. Foster – A. Colunga (hiszpański)1944[27], F. S. S. Miguel (hiszpański)1820, F. Ximenez (hiszpański)1796, W. A. Vloten (holenderski)1795, S. Mutschelle (niemiecki)1789, G. B. Jona1668[28].

  • NIEKATOLICCY (90):

E. W. Deibler jr.2017, R. J. Ayay2016?[29], Bíblia Livre (portugalski)2016, Brit Hadashah. Il Patto Rinnovato (Nuevo Testamento) di nostro Salvatore Yahshua HaMashiah (włoski)2016, E. S. Johnson III2015, R. Geide2015, J. Biermanski2015, D. W. Merrick2015, J. P. Mitchell2014, P. Stevenson2014, R. K. Moore2014, Yahweh’s Scriptures For Salvation2014, W. H. Sanford2013, D. W. Dyer2013, C. Van der Pool (gł. wyd.)2013[30], K. M. Hartfield2012, M. Carijo2012, A. Jordly2012, T. Nilsson2012, The Pentateuch of Yahshua Disciples and Apostles of Yahshua2011-2014, J. A. Álvarez Rivera (gł. wyd.)2011, S. Rives2011, Restoration Study Bible2011, R. Roberg2011, Die Bibel. Neue Genfer Übersetzung2011[31], J. M. Wine2011, G. Wilson2011, M. Dreyer2010(wyd.4), J. Ayers2010, S. Walch2010, H. Grimme2009-2011, W. R. Finck jr.2009, J. W. Mealy2007, M. Meiser2007[32], E. Nierop2007, D. E. Stanton2007[33], A. Williams2006, D. Sindlinger2006, M. D. Eldridge2005, R. Wills2004, J. Henson2004, M. Lucado2003, The Word of Yahweh2003, R. Vincent jr.2002, D. F. McCorkle2002, T. L. Hackett2002, Today’s New International Version2001[34], W. J. Schenck jr.2001, N. Nettleton2001, J. Wheleer (gł. wyd.)2001, D. E. James2001, R. Stendal2000, M. H. Miller2000, Nya Testamentet (szwedzki)1999, M. A. Prost jr.1998, R. B. Banfield1995, S. Łuczkiewicz1994, R. Jeffrey1993, Jon Madsen1992, 4 Ewangelie w języku songe199?, Nowy Testament. Współczesny przekład1991[35], Słowo Życia–Nowy Testament1989, A. E. Knoch1989, G. Howard1987, R. G. Meyer1981, C. Jordan1970, H. J. Schonfield1955, F. D. Johnstone (luba-kalebwe)1952, The New English Bible (General Assembly of the Church Scotland)1946-1961, P. E. Besson1919, G. W. Horner1911, Ubilikizi wa nyemi uvygondwa ni Mateyo (usambara)1902, J. Moffatt1901, G. B. Stevens1898,1900, G. R. Noyes1869[36], S. Malan1862, J. M. Kemble1858 (4 przekłady[37]), W. Anderson (efik)1858, J. L. Döhne (zuluski)1854, I-Testamente Entsha Yenkosi yetu ka-Yesu Kristu (khosa)1846, B. Thorpe1842, W. B. Boyce (khosa)1833, H. A. W. Meyer1829[38], G. R. Nyländer (bullom)1816, S. Henshall1807, J. C. R. Eckerman1806-1808, R. Darling1801, J. O. Thieß1799, K. F. Bahrdt1773.

  • ŚWIADKOWIE JEHOWY (5):

Traduccion del Nombre Divino de las Santas Escrituras (pdf)2015, James R. Madsen2005, V. Capel1999, Przekład Nowego Świata1997, M. Cole1984.

  • ŻYDOWSCY (38):

E. Wolski2017[39], M. Moreno2016?, Y. Zeev2016, Y. ben Peretz2015, G. Uriyah2015, D. R. Gregg2015(wyd. 4), M. Kibutz2013, Messianic Scriptures: Sacred Names Edition2013, T. Rose2013, J. Adler2011, D. Gruber2011, S. Altaf2009, D. Esposito2009, J. Parker2007, J. P. F. Pontes2005, Y. Aharoni2005&2011, M. Y. Koniuchowsky2004, A. Ben Oved2004, Y. Ben-David2004, J. O. Meyer2004, T. Effren2004, R. C. Bethea2000, D. H. Stern1996, P. E. Goble1996, B. Carlson1993, H. W. Cassirer1989, D. Ginsburg – I. Salkinson1885, hebr. Ew. Łk & Hbr1851, W. Greenfield1831, T. Fry1813, R. Caddick1798, E. Hutter1599, G. Thúri1598, K. Neander1586, F. Peters1581*, J. Klaj1576, S. Münster1557.

  • ZAZNACZAJĄCY SEMICKIE KORZENIE AUTOGRAFÓW NT (34):

C. F. Castleberry jr.2017, J. A. Brown2015, Biblia Hebraica. Traduccion e Interpretacion Mesianica2014, C. Barales2013, W. Smith2013, L. White2013, Y. E. ben Avraham2013, D. L. Purkey2013, The Scriptures for the Whole House of Israel2012, G. C. Coetzee2012[40], A. G. Roth2012, G. Wilson2011, V. N. Alexander2010, HaBrit Chadashah or Renewed Covenant2010, M. Headroom2010, Pure Scriptures for the Remnant2010, Peshitta – Brit Hadasha (portugalski)2010, J. B. Paulino – D. Diógenes2010, Brit Jadasha: Nuevo Pacto2010, S. Bentsion2009,2011, J. E. Shen2009, Escrituras Sagradas Nomes Hebraicos Transliterados (portugalski)2009, O. J. Kwon2008-2009, R. C. de Cunha?2008, P. Stanford2008, J. H. Snyder2008, D. Garcia2006, Besorah Matityah, The Good News according to Matthew2006, D. Ascunce2003, J. S. Trimm2001, C. J. Koster1998, Brit Hadasha1997, H. Jahn1993.

Nawet gdyby skądinąd było wiadomo, że Jezus zginął na krzyżu poprzecznym, NT-owi pisarze biblijni użyli NIEPRECYZYJNEGO terminu, toteż staranny tłumacz zobligowany jest użyć terminu NIEPRECYZYJNEGO (generycznego) w docelowym przekładzie. Emer. prof. Egon Brandenburger (Johannes Gutenberg-Universität Mainz) wyjaśnia:

Słowa stauros i (ana)stauroō nie wyrażają dokładnej, technicznej formy i sposobu egzekucji, bez dodatkowych określeń.[41]

Zdaniem multilingwisty emer. prof. Rolfa J. Furuli (Uniwersytet w Oslo)

Oznacza to, że nie możemy od razu wiedzieć jaki kształt ma omawiany kawał drzewa, który opisuje rzeczownik stauros i czasownik stauroō w NT.[42]

To tak jak angielskiego słowa „a car” nie należy tłumaczyć „Ford”, nawet gdyby skądinąd było wiadomo, że chodzi o „Forda”.[43] Wiedzą prywatną nie należy się w takiej sytuacji dzielić.[44] Jeśli tłumacz chce przedstawić swój osobisty pogląd, zawsze może to zrobić w przypisie. W tekście głównym obowiązuje większy rygor, zwłaszcza jeśli tłumacz opracowuje literalny przekład Biblii.

Dr Oun Jon Kwon, bezwyznaniowy koreański tłumacz An Invitation to Reading in English – N.T. [The New Covenant in Yeshua the Mashiah], oświadczył:

W narracjach ewangelicznych tym, do czego Jeszua został przymocowany (przywiązany/przybity), jest ‘pal egzekucyjny’. Tradycyjnego tłumaczenia na „krzyż” należałoby unikać, gdyż byłoby wprowadzaniem anachronizmu.[45]

Do podobnego wniosku doszedł rosyjski uczony Nikołai Aleksandrowicz Morozow (1854-1946):

Rozważając możliwe rozwiązania (…) zdecydowałem się pójść za tekstem kościoła słowiańskiego i tłumaczyć słowo stauros jako „pal” (cmoлб), a czasownik stauroo jako „zgładzić na palu” (cmoлбoвaние), gdyż nie przenosi ono żadnych szczegółów egzekucji.[46]

Morozov dodał:

Słowo stauros w żadnym wypadku nie odnosi się do krzyża (…). (…) znaczy „pal” (кoл) i nic więcej.[47]

Z kolei autorzy dzieła The Sacred Name יהוה (wyd. 4, 2018) podzielili się następującą obserwacją:

Mityczna koncepcja, że Jahuszua umarł na krzyżu, odzwierciedlona w wielu angielskich przekładach w fałszywym tłumaczeniu słowa „stauros” jako „krzyż”, notuje swe pierwsze pojawienie w drugim stuleciu u egipskich chrześcijan. (…) Idea głosząca, że stauros był krzyżem powstała jako usprawiedliwienie dla użycia tego symbolu.[48]

Pewnym novum jest pojawianie się wyznań odrzucających pogląd, że σταυρός znaczy „krzyż” i co za tym idzie — pogląd, że Jezus umarł na krzyżu, np.

  • The Assemblies of Yahweh (przewodził w nim Jacob O. Meyer)
  • Chosen of Israel
  • The Church of the Great God (Charlotte, st. North Carolina, USA)
  • The Eternal Church of God (z siedzibą w Billings, st. Montana, USA)
  • A House of Yahweh (przewodzą w nim Yisrayl i Yaaqob Hawkins)
  • Iglesia del Padre y del Hijo (z siedzibą w Huston, st. Texas, USA)
  • The Remnant of YHWH (z siedzibą w Abilene, st. Texas, USA)
  • Yahweh’s Assembly in Yahshua (z siedzibą w Kingdom City, st. Montana, USA).

Z powyższych rozważań filologicznych wynika, że „uczciwość domaga się, abyśmy już dłużej nie tłumaczyli biblijnych terminów greckich i hebrajskich na ‘krzyż’”[49], gdyż jest nieadekwatne semantycznie i anachroniczne.

Co do argumentu z nieczystego, pogańskiego pochodzenia krzyża[50], to w translatologii nie odgrywa on roli kluczowego czynnika dla tłumaczy, ponieważ w starożytności kult pogański cechowały też „święte pale” („aszery”, BT, EŚP — hebr. ’ašerah, l. mn. ’ašerím, zob. np. Sdz 6:25,26) i „święte słupy” („stele”, BT, EŚP — hebr. maccewot, zob. np. Wj 23:24). Niemniej jednak wiedza o pogańskim pochodzeniu symbolu krzyża pozwala rozumieć chrześcijanom by unikać kultu tego przedmiotu — ‘nie dotykać tego, co nieczyste’ (2Kor 6:17) — i łączenia z nim Jezusa. 

Jest rzeczą zrozumiałą, że zerwanie z tak głęboko zakorzenioną tradycją religijną, której korzenie sięgają przedchrześcijańskich czasów pogańskich, może wymagać odwagi, ale pamiętajmy, że „odwaga jest córką miłości do prawdy”.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

DOPISEK (7-02-2018):

Wielu zwolenników ukrzyżowania przywiązuje dużą wagę do odkrytego w 1857 roku tzw. graffiti Aleksamenosa. Ich zdaniem jest to graficzne świadectwo na rzecz ukrzyżowania Jezusa. Wysuwają też oni zarzut pod adresem uniwersyteckiego wykładowcy dr Gunnara Samuelssona, który odrzucił panujący paradygmat, że Jezus umarł na krzyżu poprzecznym, iż nie odniósł się on do tego odkrycia w swej książce Crucifixion in Antiquity (wyd. 1, 2011; wyd. 2, 2013). Warto odnotować, że Samuelsson zamieścił w swej książce następującą uwagę:

Obrazowe ujęcia śmierci Jezusa są opuszczone po prostu z uwagi na to, że nie należą do literatury i najwyraźniej są późniejszej daty. Dostępne opisy śmierci Jezusa (zob. np. REFSUM, Kors/krucifix, s. I.10-13) mogą jednak wnosić pewną wiedzę, jeśli są wczesnego pochodzenia i nie stanowią afektacji [manifestacji przesadnych uczuć] w narastających teologicznych tradycjach chrześcijańskich dotyczących śmierci Jezusa. Odnosi się to również do tzw. staurogramu występującego we wczesnych chrześcijańskich rękopisach (Introduction, s. 24, przypis 115).

W następnym przypisie, Samuelsson dodał, że te sprawy:
będą przedmiotem oddzielnego i metodologiczne innego studium.

Około dwa miesiące temu (21 listopada 2017 roku) dr Samuelsson na swoim facebook’owym wpisie „Co robi Aleksamenos?” donosi:

In this paper, I will address four question regarding the interpretation of the graffito. First, what makes it (anti-) Christian? I will assess the crucial link between the graffito and Christianity in imperial Rome. Second, what constitutes the connection between the graffito and onolatry, i.e., donkey worship? I will evaluate the visual content of the rudimentary graffito. Third, is the assumed execution scene of the graffito analogous with textual descriptions of assumed crucifixions from the same era and the geographical vicinity of the graffito? I will consider the modus operandi of the assumed crucifixion. Fourth, what is the archaeological context of the graffito? I will read the graffito in the light of other graffiti. Each of the four sections hold the power to alter the dominating interpretation and convey thus important connections to be made. If all four fail to lend support to the interpretation that is connected to the core of the understanding of early Christianity it will have far-reaching consequences. The present paper will argue that this might be the case.
W tym opracowaniu zostaną poruszone 4 kwestie związane z interpretacją tego graffiti. Pierwsza: Czy jest to (anty) chrześcijanin? Ocenię kluczowy związek między tym graffiti a chrześcijaństwem w cesarstwie rzymskim. Druga: Czy istnieje związek między tym graffiti a onolatrią, tj. kultem osła? Ocenię wizualną treść tego prymitywnego graffiti. Trzecia: Czy domniemana scena egzekucji na tym graffiti jest analogiczna z tekstami opisującymi domniemane ukrzyżowania z tej samej ery i geograficznego sąsiedztwa tego graffiti? Rozważę modus operandi domniemanego ukrzyżowania. Czwarta: Jaki jest kontekst archeologiczny tego graffiti? Będę czytał to graffiti w świetle innych graffiti. Każda z tych czterech dziedzin jest władna zmienić dominującą interpretację i przekazać tak ważne związki, które należy wykonać. Jeśli wszystkie cztery nie będą stanowić wsparcia dla interpretacji związanej z rdzeniem zrozumienia wczesnego chrześcijaństwa, będzie to miało daleko idące konsekwencje. To opracowanie będzie dowodziło, że tak może być.
https://www.facebook.com/events/1667380396900421/

 

załączniki:

1953

katolicki, duński przekład Det nye Testamente

tłum. ks. Peter Schindler

Marterpæl = pal męki

http://books.google.pl/books?hl=pl&id=nBMMAQAAMAAJ (ograniczony podgląd)

(Być może Marterpæl występuje jeszcze w Mt 16:24; Łk 9:23 14:27. Jak dotąd nie udało mi się jeszcze tego ustalić).

1898

The Coptic Version of the New Testament in the Northern Dialect otherwise called Memphitic and Bohairic (t. 1)

tłum. George Horner

TEKST KOPTYJSKI POCHODZI Z III-IV WIEKU

bohairyckie ΠΙЩЄ (pišě) = drzewo (Horner: tree) (Mt 27:40,42)

https://archive.org/details/copticversionofn01hornuoft

UWAGA:

Bohairycki termin ΠΙЩЄ (pišě) pojawia się też jako odpowiednik greckiego słowa ksylon w następujących miejscach:

 Dzieje 5:30; 10:39; 13:29; Gal 3:13; 1Pt 2:24

https://archive.org/details/copticversionofn04horn

1807

The Gothic Gospel of Saint Matthew, from The Codex Argenteus of the fourth century; with the Corresponding English, or Saxon, from The Durham Book of the eight century in Roman characters

tłum. Samuel Henshall

(przekład gocko-angielski i saksońsko-angielski)

CODEX ARGENTEUS POCHODZI Z IV WIEKU

obejmuje Mt 5:15b-6:32; 7:12b-10:1a; 10:23-11:25a; 26:70b-27:19a; 27:42b-27:66a.

https://books.google.com/books?id=HhRWAAAAMAAJ

goc. galgin = szubienica (Henshall: gallows) (Mt 10:38)

goc. mithushramidans = przywiązani? (Henshall: the up-cromped-ones) (Mt 27:44)

UWAGA:

Człon hramid jest formą słowa hramjith i najwyraźniej pochodzi od gr. kremaō („zawiesić”, „powiesić”)

PRZYPISY

[1] „Jezus ukazywany jest często jako niosący cały krzyż, co jednak nie byłoby możliwe, gdyż sama ta belka ważyła około 50 kg” (Alfred J. Palla, Sekrety Biblii, Wydawnictwo Betezda, Rybnik 2002, s. 292). Inni sądzą, że ważyła ok. 30-60 kg.

[2]  Gr. słowo stauros w Mt 27:32, Mk 15:21 i Łk 23:26 tłumacz Jeffrey Adler oddał określeniem belka poprzeczna (cross-beam), a w Jn 19:17 słowem poprzeczka (crossbar) (The Tree of Life Bible: The Gospels, 2011, https://books.google.pl/books?id=72SPj-mVCccC 1-12-2016). Tłumacz Don Esposito użył w Mt 27:32, Mk 15:21, Łk 23:26 i    Jn 19:17,19 zwrot belka poprzeczna (cross beam) (Hebraic Roots Bible: with Study notes, 2009, wznowienie 2012, http://www.coyhwh.com/en/bible/hebraicRootsBible.pdf 9-09-2011). Tłumacz Bradford F. Young użył w Łk 23:26 określenie belka poprzeczna (cross beam) (Hebrew Heritage Translation of the New Testament, 2006, http://gospelresearch.dnsalias.com/HHT-Luke.pdf 7-03-2012). Tłumacz William E. Paul tak oddał Mt 27:32: „krzyż [tj. prawdopodobnie tylko jego część — belkę poprzeczną]” (ang. cross [i.e., probably only the cross-beam portion]) (The New Testament: An Understandable Version, 2005). Wielu tłumaczy odnotowuje podobną informację w przypisie.

[3]  Np. Robert C. Mounce, Matthew (Understanding the Bible Commentary Series), BakerBooks, Grand Rapids 2011, uwagi do Mt 27:32-34, https://books.google.pl/books?id=N6WLao8ziEkC 14-03-2017; Frederick D. Bruner, Matthew: A Commentary. Volume 2: The Churchbook, Matthew 13-28 (Revised and Expanded Edition), William B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids – Cambridge, U.K. 2004 (1990), s. 731, https://books.google.pl/books?id=l8IxPFsFVdQC 14-03-2017.

[4] Ceremoniał niesienia drewnianego przedmiotu przez skazańca ma poświadczenie w rzymskich źródłach z I wieku n.e. Jednakże co do dokładnej techniki egzekucji i pozycji w jakiej umierał skazaniec, Martin Hengel, który gruntownie badał to zagadnienie, napisał: „Nawet w cesarstwie rzymskim, gdzie można powiedzieć, że istniał swego rodzaju „standard” co do przebiegu egzekucji (…), to jej forma mogła być znacznie zróżnicowana: ukrzyżowanie było karą, w której pełne ujście znajdował kaprys i sadyzm egzekutorów. A zatem wszelkie próby podania precyzyjnego opisu ukrzyżowania w kategoriach archeologicznych są daremne, bo oprawca mógł dokonać egzekucji w najrozmaitszy sposób” (Crucifixion in the Ancient World and the Folly of the Message of the Cross, Fortress Press, Philadelphia 1977, s. 25, podkreślenia dodane, http://en.booksee.org/book/1053690 28-01-2016). Gunnar Samuelsson uważa nawet, że „w starożytnym świecie nie było ogólnej metody krzyżowania, ani w ziemi izraelskiej, ani w czasach Jezusa. Dlatego istnieje obawa, że powyższe żywe opisy [współczesne naukowe opisy ukrzyżowania Jezusa] są zwykłymi spekulacjami” (Crucifixion In Antiquity, 2011, s. 294).

[5]  G. Samuelsson, „Crucifixion In Antiquity: An Inquiry into the Background of the New Testament Terminology of Crucifixion”, Th.D. dissertation at University of Gothenburg, Sweden 2010, s. 81, 198 (zrewidowana wersja tej pracy: Crucifixion In Antiquity, Mohr Siebeck, Tübingen, August 2011, http://khazarzar.skeptik.net/books/crux002.pdf 11-08-2015). Napisanie pracy doktorskiej przez Samuelssona (ur. 1966 r.) wymagało uprzedniego ok. 3,5 rocznego tłumaczenia różnych tekstów źródłowych od ok. 800 r. p.n.e. do końca I wieku n.e., a sfinalizowanie jej nastąpiło po 7 latach badań.

[6] Inni badacze również zaznaczają, że słowo stauros uległo w późniejszym czasie semantycznej transformacji. Np. leksykograf William E. Vine napisał: „Około połowy trzeciego wieku po Chr. kościoły albo już odstąpiły od pewnych nauk wiary chrześcijańskiej, albo trzymały się swoistych trawestacji tych nauk. W celu rozszerzenia wpływów odstępczego systemu kościelnego przyjmowano do kościołów pogan bez konieczności odrodzenia się przez wiarę, przy czym w dużej mierze pozwalano im nadal posługiwać się pogańskimi znakami i symbolami. Tak między innymi przyjął się znak Tau, czyli T, w najczęściej występującej formie z obniżoną poprzeczką, aby odtąd wyobrażać krzyż Chrystusa” (Vine’s Complete Expository Dictionary of Old and New Testament Words, t. 1, Fleming H. Revell Company, 1981, s. 256). Tłumacz Biblii dr Christopher J. Koster napisał: „Innym ‘późniejszym tłumaczeniem’― tradycją kościelną, którą przejęli nasi ojcowie ― była adopcja słów „krzyż” i „ukrzyżować” (…). Te słowa są błędnym przekładem, ‘późniejszym tłumaczeniem’ greckich słów stauros i stauroo” (Come Out of Her My People, Institute for Scripture Research (Pty) Ltd, Northriding 2004, RPA, s. 29, https://pl.scribd.com/doc/50685848/Come-out-of-her-my-people-book 16-03-2017). Tłumacz Biblii rabin Simon Altaf w przypisie do Mt 16:24 zanotował: „Greckie słowo Stavros G4716 nie oznacza ‘krzyż’. To znaczenie zostało świadomie włączone, a znaczenie słownikowe zmienione przez kościół w IV wieku” (Abrahamic-Faith Nazarene Hebraic Study Scriptures: Complete Special Edition, wyd. 1, 2009, http://thebattleaxeassemblyofyahawah.org/wp-content/uploads/2013/11/AF-Complete-Scriptures.pdf 20-01-2017).

[7] D. W. Merrick, „Did He Die on a Cross?”, http://www.rdjcatalog.com/DIDHEDIEONACROSS.htm 24-03-2017, pogrubienie moje. Zob. Merrick, Did Messiah Die On a Cross?: Cross Vs Truth, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2015.

[8] A. E. Knoch, A Comprehesive Lexicon and Concordance: A Complete Key to the Greek Scriptures and their English Translations in the Concordant Version, The Concordant Publishing Concern, Los Angeles 1989?, s. 322, http://concordant.org/version/concordant-lexicon-concordance-index/ 14-04-2017.

[9] A. G. Roth, Aramaic English New Testament, wyd. 5, Netzari Press LLC., 2012, App: „Pole, the Standard”, s. 923.

[10] I. E. Smolińska, Symbolika krzyża w arabskiej literaturze religijnej i obrzędów Koptów, Wydawnictwo Naukowe Ibidem, 2008, s. 61, przypis 117, pogrubienie moje.

[11] J. Palmer, „Cross-Bearing”, The Expositiory Times, Edinburgh, Vol. 14, No. 6, March 1903, s. 288. Wydawcą tego czasopisma był James Hastings.

[12] Bernard H. Dixon, The Image of the Cross and Lights on the Altar, In the Christian Church, And in Heathen Temples Before the Christian Era. Especially in the British Isles. Together with the History of the Triangle, the Dove, Floral Decorations, the Easter Egg, and Other Heathen Symbols, Toronto: Hunter, Rose & Co. – New York: T. Whittaker, Bible House 1879, s. 8, kursywa w oryginale, https://archive.org/details/imageofcrossligh00dixouoft 9-12-2015. Zob. Solomon E. Meyer, „The Sacred Scriptures Bethel Edition 1891-2011”, The Sacred Name Broadcaster, January 2012, s. 14, 15; Jacob O. Meyer, „The Death of the Messiah: Was it on a CROSS or on a TREE?”, The Sacred Name Broadcaster, March 2012, s. 18-21; Clyde L. Pilkington, Jr., „The ‘Cross’ Was Christ Nailed to a ‘Cross’ or a ‘Stake’?”, 2012?, s. 1-5,  http://www.pilkingtonandsons.com/art_pilkington_cross.pdf 30-03-2017; James Johnstone, “The Mystery” with Scripture Proofs Demolishing Criticisms on the First Edition, APPENDIX A: „Is the Word ‘Cross’ a Correct Translation in the New Testament?”, The Author’s Office, Dalhousie Terrace, Edinburgh 1858, s. 165-171, https://books.google.pl/books?id=mOUOAAAAQAAJ 23-03-2016.

[13] Thomas J. Thorburn, The Mithical Interpretation of Gospels: Critical Studies in the Historic Narratives, Charles Scribners and Sons, Lake Forest /Illinois/, USA, 1916, s. 284, przypis 2, https://archive.org/details/MN41940ucmf_1 27-10-2014.

[14] H. Cutner, Jesus: God, Man Or Myth? An Examination of the Evidence, The Book Tree, Escondido 2000 (1950), s. 60, https://books.google.pl/books?id=po4EGrhN54cC 30-03-2017. Zdaniem Cutnera pogląd, że Jezus został ukrzyżowany, to „czysta fikcja” (s. 58). Zob. Arthur Drews, The Christ Myth, T. Fisher Unwin, London – Leipzic 1910, s. 146-160, https://archive.org/details/christmyth00drew 10-04-2017.

[15] Pål-Espen Tørisen – Dan-Åke Mattsson, „‘Impaled on a Stake’ ― a Result of Sectarian Bias?” w: Anthony Byatt – Hal Flemings (wyd.), ‘Your Word is Truth’, Essays in Celebration of the 50th Anniversary of the New World Translation of the Holy Scriptures (1950, 1953), Golden Age Books, Malvern 2004, s. 90-107. Esej ten jest merytorycznie znakomitą krytyką popularnych prokrzyżowych argumentów z archeologii i patrystyki (https://www.yumpu.com/en/document/view/29709437/impaled-on-a-stake-a-result-of-sectarian-bias/2 19-04-2017).

[16] J. P. Lange, A Commentary on the Scriptures, Vol. 1, tłum. Philip Schaff, Scribner, Armstrong & Co., New York 1875,   s. 522, przypis, pogrubienie moje, https://books.google.pl/books?id=KLBaAAAAYAAJ 20-03-2017.

[17] J. F. Hurst, History of the Christian Church, t. 1, New York: Eaton & Mains–Cincinnati: Curts & Jennings, 1897, s. 366, http://archive.org/details/historyofchristi01hurs 17-12-2012.

[18] Marcel Simon, Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa IIV w., tł. Eligia Bąkowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1981, s. 127, https://pl.scribd.com/doc/41435322/Marcel-Simon-Cywilizacja-wczesnego-chrześcijaństwa.

[19] Fick (red.), Vergleichendes Wörterbuch der Indogermanischen Sprachen. Ein sprachgeschichtlicher Versuch, Vandenhoeck & Ruprecht’s Verlag, Götingen, 1870, s. 498, https://books.google.pl/books?id=YYhBAAAAcAAJ 27-06-2017.

[20] Pierre Chantraine (red.), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots (Tome IV-1: P – Y), Éditions Klincksieck, Paris 1977, s. 1045.

[21] Hjalmar Falk – Alf Torp (red.), Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog, Ringstrøm, Oslo 1992, s. 825.

[22] Zob. Johann Baptist Hofmann (red.), Etymologisches Wörterbuch des Griechischen, Verlag von R. Oldenbourg, München 1950, hasło: σταυρός, s. 397, 398, http://www.24grammata.com/wp-content/uploads/2013/06/Hofmann-lexikon-24grammata.com_.pdf 16-03-2017.

[23] Dla przykładu: NT w przekładzie Thomasa Fry’ego (współpraca W. B. Collyer i inni) (z XIX w.) konsekwentnie zawiera termin „drzewo” (‘ec, עץ) i czasownik „powiesić” (talah, תלה).

[24] Grzegorz Kaszyński, „Bezkrzyżowe przekłady Nowego Testamentu”, 4-05-2017. To na bieżąco aktualizowane opracowanie zawiera wykaz 172 przekładów (oprócz PNŚ), wraz z podaniem sposobu oddania terminu stauros w konkretnych wersetach i linkami kierującymi bezpośrednio do danego przekładu. Mogę je przesłać każdemu, kto jest nim zainteresowany (grzekasz@vp.pl).

[25]  Barnardo Hurault: 1 raz „drewniany słup” (a wooden post) (Dz 5:30).

[26]  Einheitsübersetzung: 2 razy „pal” (niem. Pfahl) (Dz 10:39; Gal 3:13).

[27]  Eloíno Nácar Fuster – Alberto Colunga: 1 raz „belka” (leño) (Dz 13:29).

[28]  Giovanni Battista Jona: „drzewo” (‘ec, עץ), „szubienica” (telijja, תלייה) i czasownik „powiesić” (talah, תלה).

[29]  R. Jacob Ayay: 1 raz „słup” (pole) (Gal 3:13).

[30]  Charles Van der Pool: 1 raz „belka” (timber) (1Pt 2:24).

[31]  Die Bibel. Neue Genfer Übersetzung: 1 raz „pal” (niem. Pfahl) (Gal 3:13).

[32]  Martin Meiser: 1 raz „pal” (niem. Pfahl) (Gal 3:13).

[33]  Don E. Santon: 1 raz „pal” (stake) (Mt 27:40).

[34]  TNIV: 1 raz „słup” (pole) (Gal 3:13).

[35]  NT. Współczesny przekład: 1 raz „przystąpić do egzekucji” (Mt 27:26).

[36]  George R. Noyes: 1 raz „szubienica” (gibbet) (Dz 5:30).

[37]  Kemble opracował 4 przekłady: dwa w sąsiednich kolumnach (str. lewa), dwa w układzie interlinearnym (str. prawa).

[38]  Heinrich A. W. Meyer: 1 raz „pal” (niem. Pfahl) (Gal 3:13).

[39]  Eliezer Wolski: 1 raz „powiesić” (Mt 28:5, Szem-Tob).

[40]  Friedrich Peters: 1 raz „powiesić” (תלה) (Mt 23:34).

[41]  Gerrie C. Coetzee: 1 raz „pal” (af. paal) (Jn 19:19) i 1 raz „drzewo” (af. hout) (Łk 23:26).

[42] Egon Brandenburger, hasło σταυρός w: Colin Brown (red.), The New International Dictionary of the New Testament Theology, t. 1, Zondervan Publishing House, Grand Rapids 1979, s. 391, pogrubienie dodane, https://pl.scribd.com/doc/228054686/The-New-International-Dictionary-Colin-Brown 29-11-2017.

[43] R. J. Furuli, The Role Theology and Bias in Bible Translation: With a Special Look at the New World Translation of Jehovah’s Witnesses (Second Edition), Awatu Publishers, Stavern, Norway, 2011, s. 84, pogrubienie dodane.

[44] Żydowski tłumacz David H. Stern, chociaż wierzy, że Jezus (Jeszua) zginął na krzyżu poprzecznym, użył słowo pal (stake) (Mt 27:40,42; Mk 15:21,30,32; Jn 19:17,19,31; Flp 2:8; Kol 2:15) i zwrot pal egzekucyjny (execution-stake) (Mt 10:38; 16:24; 27:32; Mk 8:34; 15:27; Łk 9:23; 14:27; 23:26; Jn 19:25; Gal 6:12,14a; Flp 3:18) w swym przekładzie Jewish New Testament: A translation of the New Testament that expresses its Jewishness (1989).

[45] O. J. Kwon, IRENT, Vol. III Supplement: Walk through the Scripture, r. 2.5.4 (25-02-2017), s. 246, http://tiny.cc/bostonreaders 30-03-2017.

[46] Anatoly T. Fomenko, History: Fiction or Science? Chronology 1, tłum. Mikhail Yagupov, wyd. 2, zrew., Delamere Publishing, Paris–London–New York 2006, s. 454, https://books.google.pl/books?id=YcjFAV4WZ9MC 14-10-2016.

[47] Н. А. Морозов, Христос. История человеческой культуры в естественно-научном освещении, Socekgis, Pietrograd 1924, s. 103, https://books.google.pl/books?id=ORL1BQAAQBAJ 18-10-2016. Zob. s. 102-115.

[48] P. Carey – D. Tollefson – D. Allen – C. Runfola – J. Tollefson – S. Guevarra, The Sacred Name יהוה, Volume 1: A Scriptural Study, wyd. 4, Qadesh La Yahweh Press, CA: Garden Grove 2018, s. 160, 161, przypis 62, http://yahweh.org/publications/sny/sacrednm.pdf 6-02-2018.

[49] John D. Parsons, The NonChristian Cross: An Enquiry Into the Origin and History of the Symbol Eventually Adopted As That of Our Religion, Simpkin, Marshall, Hamilton Kent & Co., Limited, London 1896, Rozdz. 1: „Was the stauros of Jesus Cross-Shaped?”, s. 30, https://archive.org/details/nonchristiancros00pars 27-10-2014.

[50] Każdy dobrze poinformowany badacz doskonale wie, że krzyż jest „czysto pogańskim symbolem”  (Mourant Brock, The Cross: Heatchen & Christian. A Fragmentary Notice of Its Early Pagan Existence, and Subsequent Christian Adoption With Illustrations, Seeley, Jackson and Halliday, London 1879, s. 87, kursywa Brocka). Brock, były wikariusz w wyznaniu Christ Church z Clifton, powołuje się na s. 55 na artykuł, którego autor donosi, że zebrał blisko 200 różnych form pogańskich krzyży („The Prechristian Cross” (The Edinburgh Review, or Critical Journal (Vol. CXXXI, styczeń 1870, s. 239 [222-255], http://www.mocavo.ca/Edinburgh-Review-or-Critical-Journal-January-1870-to-April-1870-Volume-131/929781/236#230 14-03-2016). Inny badacz podaje: „Zdumienie może wywołać fakt, że w greczyźnie Nowego Testamentu terminem tłumaczonym na ‘krzyż’ jest zawsze słowo σταυρός, które znaczy ‘pal’ lub ‘prosty słup’. Pierwotnie krzyż nie był symbolem chrześcijańskim; pochodzi z Egiptu oraz od Konstantyna” (Norman S. Prescott, Dual Heritage: The Bible and The British Museum (Podwójne dziedzictwo: Biblia i Muzeum Brytyjskie), Cortney Publications, 1 May 1986, s. 121). Zob. Henry Dana Ward, History of the Cross: The Pagan Origin and Idolatrous Adoption and Worship of the Image, James Niesbet & Co., London 1871, https://archive.org/details/historyofcrosspa00ward 16-03-2017. Ward wypowiada się o semantyce słowa σταυρός na s. 13, 14, 52-54.